Sentetik lider kavramını toplumsal tabanda uzun yıllar boyunca kendiliğinden oluşmuş güçlü bir liderlik birikiminin aksine; kurumsal destek, medya görünürlüğü, iletişim stratejileri, kriz yönetimi ve algı inşası süreçleriyle öne çıkan liderlik tipini ifade etmek için kullandım.

Buradaki "sentetik" kavramı sahte anlamına gelmiyor. Kavramın işaret ettiği nokta, liderliğin doğal toplumsal süreçlerden çok, siyasi ve iletişimsel mekanizmalarla üretilmesi veya güçlendirilmesidir. Kuluçka makinesinden çıkan civcivle, anne refakatinde ve gözetiminde gelişen civciv arasındaki fark gibi düşünün.

Ayrım noktalarından ilki görünürlüktür. Doğal liderlerde görünürlük, liderliğin sonucudur. Sentetik liderlerde ise görünürlük, çoğu zaman liderliğin nedenidir. Sentetik lider için kriz bir tehditten çok fırsattır. Çünkü siyasi gerilimler, politika farklılıkları, toplumsal kutuplaşmalar, hukuki tartışmalar ve meydan hareketleri, liderin görünürlüğünü artıran alanları oluşturur.

Sentetik lider, somut politika tartışmalarından çok sembolik kavramlar üzerinden siyaset yapar: demokrasi, özgürlük, çağdaşlık, aydınlık, hukuk, değişim, kimlik, gelecek... Bu kavramlar, destekçileri bir arada tutan ortak çerçeveyi oluşturur. Kavramların belirsizliği arttıkça farklı beklentilere sahip kitlelerin aynı söylem etrafında toplanması kolaylaşır. Bu nedenle tartışmalar, çoğu zaman kavramların içeriğinden çok, kavramların uyandırdığı duygular ve çağrışımlar üzerinden yürür. Böylece herkes kendi anlamını yüklediği bir siyasi hikâyenin parçası olurken, somut hedefler ve ölçülebilir vaatler ikinci planda kalır. Zaten bu ortamda kimse vaatler veya hedeflerle ilgilenmez.

Sentetik liderlik, kamuoyunun hangi konuyu konuşacağını belirleme konusunda, giydiği elbisenin reklamını yapmak için elektrik direğine çıkan Kemal Sunal kadar mahirdir. Dikkatlerin nereye çevrileceğini iyi bilir. Önemli olanın ne olduğu kadar, önemli olanın neyin yerine konuşulacağıdır. Amaç kamuoyunu özenle tasarlanmış tartışmaların peşinden sürüklemek, böylece sahnenin ışıkları sürekli aynı noktaya çevrilirken, dekorun arkasında kalan meseleleri bir sandığa kilitlemektir. Ama bazen o sandığın kilidi açılıveriyor işte...

Televizyonların, sosyal medyanın ve algı yönetiminin belirleyici olduğu çağımızda sentetik liderlik, günümüz siyasetinin kaçınılmaz gerçeklerinden biridir. Ayırıcı nokta liderliğin kaynağının toplumun kendiliğinden ürettiği güven ve bağlılık mı, yoksa iletişim stratejileriyle sürekli beslenen görünürlük mü olduğudur.

Bazı liderler toplumun uzun yıllar süren beklentileri, mücadeleleri ve tecrübeleri içerisinde doğal olarak yetişir. Bazıları ise siyasi laboratuvarlarda, kurumsal mekanizmalar ve konjonktürel fırsatlar sayesinde öne çıkarılır. Bu nedenle doğal lider ile sentetik lider arasındaki fark, yetenek farkından çok yetişme farkıdır. Birinin referansı toplumdur. Diğerinin referansı süreçtir. Birinin meşruiyeti tabandan yukarı doğru inşa olur. Diğerinin meşruiyeti yukarıdan aşağıya doğru üretilir. Biri güven üretirken diğeri ilgiyi üzerinde toplama gayretindedir.

İşte bu yüzden gerçek liderlik sınavı kriz anında değil, kriz sona erdiğinde verilir. Çünkü krizler geçicidir. Algılar değişkendir. İletişim kampanyaları nihayetinde sona erer. Fakat toplumun gönlünde yer edinmiş doğal liderlik, bütün bunlardan sonra da etkisini sürdürebilir.  

Sentetik lider ile takipçileri arasındaki ilişki, gerçekleşmiş başarılardan ziyade gerçekleşmesi umulan ihtimaller etrafında şekillenir. Çoğu zaman bir kumarı andıran bu ilişkide, liderliğin güç kazanması için beklentilerin sürekli canlı tutulması gerekir. Beklentiler boşa düştüğünde, ömrü bir mevsime sığan çiçeklere geleceğini emanet eden herkes, aynı faturayla yüzleşir.

Prof. Dr. Hakan Aydın / Haber7