Üç lider, üç ayrı hesap!
Hafta başından bu yana Çin'deki 3'lü zirve için özellikle Avrupa tarafında yoğun olarak Yalta 2.0 benzetmesi yapılıyordu. Ancak zirvenin Yalta ile alakası olmadı.
Teknik açıdan sıkıntılı bir benzetme olsa da hadiseye uzaktan bakınca, dünyanın en güçlü 3 ülkesinin, dünyanın geri kalanı hakkında kendi aralarında görüş alışverişi yapıp adım atma ihtimali bakımından, bir nebze benzerlik kurulması gayet normal. Yine de hem ülkelerin stratejik öncelikleri hem de lider profilleri göze alınınca Yalta benzetmesinden uzaklaşıyoruz.
Ayrıca, liderleri ülkelerinden çok, güç pozisyonlarına göre eşleştirirsek, masadaki yerini geçmişteki ağırlığına borçlu olan ve eşitler arasında kalmaya çalışan bir gücün lideri olarak Putin'i Churchill ile, ağırlığı her geçen gün artan ve nüfuz alanını genişleten bir gücün lideri olarak Şi Cinping'i Stalin ile biraz zorlayarak paralel düzlemde düşünebiliriz.
Ancak Trump'ın Roosevelt ile benzerliği, kişisel diplomasiye duyduğu inançtan öteye geçmiyor.
Roosevelt de Stalin'i kişisel ilişkiyle idare edebileceğine inansa da Yalta'ya elde edilebilir hedeflerle gitti. Sovyetlerin Japonya'ya karşı savaşa girmesi ve Birleşmiş Milletler.. İkisini de aldı.
Bu zirve ise bize gösterdi ki ABD Başkanı Trump, üç lideri bir araya getiren böylesine önemli bir toplantıya karşı tarafların çıkarlarıyla doğrudan çatışan hedeflerle gelmiş ve aradaki mesafeyi "Ben liderlerin gözlerine bakıp anlaşırım" düşüncesiyle kapatabileceğine inanmış gözüküyor.
TRUMP NE İSTEDİ, NE ALDI?
Bu çıkarıma nasıl vardığımızı anlatalım kısaca.
Shenzhen'deki zirveye Trump, İran savaşında ve ara seçim sürecinde yaşadığı başarısızlıkla geldi. Çin'de, dünyaya bir üstünlük pozu verme hedefi vardı Amerika liderinin.
Şi Cinping de Trump'ın şovuna ayak uydurarak stratejik davrandı. Sonuçta Şi, Trump'ın Eylül'deki Washington ziyaretinde kendisine yaptığı jesti iade ederek, bugüne kadar hiçbir lidere yapmadığını yaptı ve Trump'ı uçağının kapısında karşıladı. Görkemli karşılama töreni Trump için ilk dakikada kazanç anlamına geliyordu.
Hem Amerika hem de Çin, dünyada iki büyük rekabetçi güç olduğunu, bu güçlerin de kendileri olduğunu düşünüyor. Dolayısıyla masada Rusya'ya eşit güç pozisyonu vermek dikkat çekici bir hamle. Putin'in üçüncü denk olarak yer alması, uzmanlarca Trump'ın Çin ve Rusya'yı karşı karşıya getirme çabası olarak yorumlandı.
Peki bu hamleye nasıl yanıt geldi Şi Cinping'ten? Fotoğraf çekiminde Putin, Şi'nin yanına değil, Çin'in First Lady'sinin yanına yönlendirildi. Sembolik de olsa önemli bir mesajdı.
Gelelim masaya.
ABD'ye sergilenen diplomatik gösteriş, somut kazanımlara dönüştü mü dersiniz? Dönüşmedi elbette.
Nükleer risklerin azaltılmasını istiyordu Amerika mesela. Bu başlık sonuç bildirisine girse de bağlayıcı bir sınırlamaya değil, yalnızca diyalog sözüne dönüştü. Kendini nükleer kapasite anlamında rakiplerinin gerisinde gören Çin'in bundan fazlasına yanaşmayacağı ise baştan belliydi. Yapay Zeka konusunda zaten iki ülke birbirinden çok uzakta konumlandı.
Trump, İran konusunda Çin'in örtülü desteğini kesmesini istiyordu, ancak bu talebinin karşılık bulduğuna dair bir işaret bile göremedik. İran'la enerji ve stratejik bağları bu kadar derin bir Çin'den bunu beklemek de gerçekçi değildi. Gerçekçi olmayan bir başka hedef ise Çin ve Rusya'nın arasını bozmak, fotoğraf çekimindeki hadiseye rağmen.
Sözün özü Trump, gerçekçi olmayan hedeflerinin açığını gösteriş şovuyla kapatmaya çalışsa da başarılı olamadı zirvede.
ÇİN VE RUSYA ZİRVEDEN NE KAZANDI?
"ABD istediğini alamadı" dedik, peki Çin ve Rusya tarafında zirve nasıl sonuçlandı?
Çin, 3'lü zirveye ev sahipliği yaparak "oyun kurucu süper güç" imajını pekiştirdi öncelikle.
Ortak bildiride yer alan BM reformu, Çin'in uluslararası sistemi dönüştürme hedeflerine hizmet etti.
Rafine petrol üretiminin artırılması da yine ABD'den çok Çin ve Rusya'nın çıkarlarıyla örtüştü. Dünyanın en büyük ham petrol ithalatçısı Çin için arz artışı daha ucuz enerji anlamına geliyor. Batı yaptırımları altındaki Rus rafine ürünleri ise üç büyük gücün imzasını taşıyan bir arz taahhüdüyle piyasada dolaylı bir meşruiyet kazanıyor.
Dünyanın en büyük rafine ürün ihracatçılarından ABD için ise artan arz, kendi ihracatına rakip çıkması anlamına geliyor ve İran savaşının oluşturduğu asıl arz riskine de bir çözüm getirmiyor.
Rusya tarafına gelirsek, Ukrayna savaşı ile dışlanan bir ülkenin liderinin, dünyanın en büyük iki ülke lideriyle eşit düzeyde poz vermesi başlı başına önemli bir kazanç oldu.
Putin ayrıca Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin hakkında çıkardığı yakalama kararına karşı da zirveden aldığı "dokunulmazlık" desteğiyle, hukuken olmasa da diplomatik olarak bu noktadaki pozisyonunu güçlendirdi. Üzerine Ukrayna konusunda bağlayıcı bir sonucun çıkmaması da Moskova için iyi haber zaten.
SHENZHEN NEDEN YALTA OLAMADI?
Sonuç bildirisine baktığımızda, dünyanın üç büyük gücünün dört başlıkta anlaşabildiğini gördük.
Nükleer riskler, BM reformu, enerji arzı ve uluslararası dokunulmazlıklar..
Ancak en kritik başlık olan nükleer risklerde bile varılan mutabakat, bağlayıcı bir sınırlama değil diyalog sözüyle sınırlı kaldı. Üstelik bu başlıkların hiçbiri ne Ukrayna ve İran savaşlarına çözüm getirdi ne de ABD ile Çin arasındaki stratejik rekabeti azaltacak somut bir mekanizma ortaya çıkardı.
Yalta'da üç lider, savaşın ardından kurulacak dünyanın sınırlarını çizmek için bir araya gelmişti. Shenzhen'de ise üç lider, devam eden savaşların sona ermesi konusunda bile ortak bir yol haritası belirleyemedi.
Dolayısıyla Shenzhen, yeni bir Yalta olmadı. Dünya düzenini yeniden kuran bir zirveden ziyade, mevcut düzenin neden değişemediğini gösteren bir buluşma olarak tarihe geçti.
Hüseyin Akif Küçükal / Haber7
-
Gültepeli bjk 7 saat önce Şikayet EtBöl parçala paylaş şeytanii üçlüüBeğen
-
Gültepeli bjk 11 saat önce Şikayet EtDünya ekonomik krizler savaşlara gıdaa savaşına hazırlansınn bunlar yapmak istediklerii buuBeğen Toplam 2 beğeni